Belangrijke jurybesluiten

Op 21 januari heeft een juryoverleg plaatsgevonden waar de volgende besluiten zijn genomen met betrekking tot De Transparant Prijs 2010.

1. De Transparant Prijs 2010 kent geen aparte categorie vermogensfondsen; 2010 jaar van herbezinning. 

De organisatoren van De Transparant Prijs voor jaarverslagen, PricewaterhouseCoopers en de Stichting Civil Society hebben besloten De Transparant Prijs voor vermogensfondsen in 2010 niet te organiseren. 
In de loop van 2010 zullen alle betrokkenen overleg voeren over een mogelijk nieuwe opzet m.i.v. 2011 voor de beoordeling van de transparantie van vermogensfondsen.

Sinds 2006 bestond er naast De Transparant Prijs voor jaarverslagen van fondsenwervende instellingen (ingesteld in 2004) een aparte prijs voor vermogensfondsen. Aanleiding daartoe vormde de sterk van fondsenwervende instellingen afwijkende positie en publieke verantwoordingsplicht van vermogensfondsen. 
Winnaars waren achtereenvolgens Oranje Fonds (2x), St. Sluyterman van Loo en Turing Foundation. 
Het aantal deelnemers onder de vermogensfondsen vertoonde vrijwel geen groei. Algemeen leeft het beeld dat de belevingswereld van de vermogensfondsen vraagt om een andere benadering in het kader van de beoordeling van transparantie.

Vooral de minder grote vermogensfondsen zijn tot op heden niet vertrouwd met het uitbrengen van een jaarverslag om meer publiekelijk te laten zien wat de vermogensfondsen doen. Dit zal mede samenhangen met het feit dat het merendeel van de vermogensfondsen klein is en geen eigen bureauorganisatie heeft. 
In de loop van 2010 zal -zo mag aangenomen worden- de publicatie van jaarrekeningen bij de Kamer van Koophandel wettelijk verplicht worden. Daarmee wordt in ieder geval het ontsluiten van informatie van vermogensfondsen vanzelfsprekend. Die zullen uit dien hoofde wellicht ook vanzelf belangstelling krijgen voor het publiceren van een jaarverslag.

De Vereniging van Fondsen in Nederland (FIN), participerend in de Stichting Civil Society, zal in de loop van 2010 in samenspraak met PricewaterhouseCoopers onderzoek doen naar een formule die meer recht doet aan de rol en positie van vermogensfondsen in filantropisch Nederland.

2. Categorie indeling fondsenwervende instellingen is aangepast

De Transparant Prijs kent dit jaar de volgende categorieën:

• De Transparant Prijs voor grote fondsenwervende organisaties (inkomsten > EUR 0,5 miljoen)
• De Transparant Prijs kleine organisaties (inkomsten < EUR 0,5 miljoen)
• Eervolle vermelding voor meest innovatieve jaarverslag

Dit betekent dat de categorie middelgroot vervalt. Belangrijkste reden voor deze wijziging is dat de kwaliteit van de jaarverslagen in categorie middelgroot sterk is toegenomen waardoor het onderscheid tussen middelgroot en groot te beperkt is om hier nog een aparte categorie voor aan te houden. Het feit dat het Muziekinstrumentenfonds (middelgroot fonds) vorig jaar De Transparant Prijs won, onderstreept deze constatering. De jury heeft door de gewijzigde categorie indeling besloten geen overall prijs meer uit te reiken. Per categorie zullen 3 tot maximaal 5 nominaties worden voorgedragen aan de jury. 

Met de eervolle vermelding voor meest innovatieve jaarverslag wil de jury een accent plaatsen op innovatie. De jury heeft dit gedefinieerd als een jaarverslag dat eruit springt, verrassend is, een bijzonder concept kent, een bijzondere vorm van interactiviteit biedt. Nadrukkelijk is de jury niet op zoek naar "luxe of gelikte" vormgegeven jaarverslagen. De vormgeving moet "passend" zijn met het karakter van de organisatie. De jury heeft besloten om geen set van criteria te geven van wat innovatief is. De jury wordt graag verrast door innovatieve jaarverslagen. In de speech van juryvoorzitter Alexander Rinnooy Kan bij de prijsuitreiking vorig jaar is het volgende gezegd:

• De jury heeft dit jaar met name gelet op de leesbaarheid van de jaarverslagen. Als attentiepunt geven wij u mee dat uw jaarverslagen niet te omvangrijk en te zakelijk worden. Dit geldt voor alle inzendingen inclusief de genomineerden. Toon uw karakter en passie op een manier die impact maakt op de lezer. Een verslag moet de lezer meenemen en een warme indruk achterlaten. Wij zien dit jaar dat de jaarverslagen gemiddeld dikker zijn geworden, een trend die de jury graag andersom ziet. Gelukkig zien we ook dat het gebruik van internet voor uw verslaggeving toeneemt. Het jaarverslag kan dan gericht worden op de resultaten en de evaluatie. Laat zien wat u van de feiten in uw jaarverslag vindt en wat het met u doet. Dit geeft kleur en diepte aan het jaarverslag.
• Bij leesbaarheid speelt ook de creativiteit die u kiest om uw kernboodschap over te brengen een belangrijke rol. De Transparant Prijs kent geen aparte creativiteitsprijs, maar er zijn twee verslagen die hiervoor in aanmerking zouden komen:
• Bij de vermogensfondsen viel fonds 1818 op die een journalist heeft gevraagd om (ongecensureerd) als buitenstaander een portret te maken van Fonds 1818 hetgeen een bijzonder leesbaar verslag heeft opgeleverd. De stap die Fonds 1818 gezet heeft, is bijzonder en gedurfd te noemen, zeker in de sector vermogensfondsen. Transparantie is ook je openstellen voor de ander en je eigen kwetsbaarheden laten zien.
• Bij de fondsenwervers viel Child at Venture op. Een jong fonds met jaarverslag waarin humor, zakelijkheid en creativiteit op bijzondere wijze verweven zijn. In het verslag worden bijvoorbeeld 5 redenen genoemd om te investeren in Child at Venture tijdens de kredietcrisis. De belangrijkste reden is wel dat er grote kans bestaat dat Child at Venture wordt genationaliseerd en dan is het van ons allemaal!

3. Prijzengeld wordt ingezet voor onderzoek en communicatie

Het prijzengeld van EUR 10.000 was in de startfase van De Transparant Prijs nadrukkelijk bedoeld als stimulans om mee te doen. Doordat De Transparant Prijs nu de 7e editie in gaat is het effect van het prijzengeld als stimulans om mee te doen vervallen. Daarnaast werd met name bij het prijzengeld voor de vermogensfondsen en voor grote fondsenwervende instellingen een vraagteken geplaatst bij de effectiviteit van een geldbedrag gelet op het jaarbudget dat deze organisaties hebben. 
Belangrijker is dat de prijswinnaars in hun communicatie ondersteund worden om de trots die het winnen van De Transparant Prijs met zich meebrengt tot uiting te laten brengen. Tevens wil De Transparant Prijs meer doen aan onderzoek naar ontwikkelingen zoals vorig jaar het "crisisonderzoek" om daarmee met De Transparant Prijs een bijdrage te leveren aan een thema dat de sector als geheel raakt. De jury heeft besloten het prijzengeld per winnaar te laten vervallen en aan PwC gevraagd nader te bepalen hoe het prijzengeld het meest effectief ingezet kan worden voor de communicatie. 

4. Vaste onderzoeksgroep van grootste 100 fondsenwervende instellingen

De jury was vorig jaar verheugd over het record aantal deelnemers van 200. Tegelijk heeft de jury opgemerkt dat van goede doelen met een CBF-keurmerk verwacht mag worden dat zij deelnemen aan De Transparant Prijs. Deze goede doelen doen een beroep op de publieke middelen waarbij verwacht mag worden dat transparantie in de genen van deze organisaties zit: noblesse oblige. Vanuit deze constatering heeft de jury besloten voor De Transparant Prijs een "vaste onderzoeksgroep" van de grootste 100 fondsenwervende instellingen te vormen. Van deze vaste onderzoeksgroep worden de jaarverslagen ieder jaar beoordeeld en worden de cijfers uit de jaarrekening meegenomen in de trendanalyse. 
De grootste 100 organisaties maken totaal circa 80% uit van het totaal bij het CBF geregistreerde inkomsten van ruim 950 instellingen. Door de vaste onderzoeksgroep kunnen beter onderbouwde trends in de sector worden benoemd en ontstaat meer representativiteit in de onderzoeksbevindingen van De Transparant Prijs. 
Voor alle duidelijkheid: deelname blijft openstaan voor alle fondsenwervende instellingen in Nederland. Met het besluit van de vaste onderzoeksgroep wil de jury borgen dat de grootste 100 uit de sector ieder jaar beoordeeld worden zodat conclusies en trends meer hardheid krijgen. Het principe van noblesse oblige is uitgangspunt om tot de top-100 in een vaste onderzoeksgroep te betrekken. Met de instellingen die het betreft zal door De Transparant Prijs contact worden opgenomen.

5. Criteria voor De Transparant Prijs 2010 zijn vastgesteld - let met name op wijzigingen bij communicatiewaarde van het jaarverslag

De jury heeft de criteria 2010 voor de fondsenwervende instellingen vastgesteld.

In de criteria zijn de volgende belangrijkste wijzigingen verwerkt:

• De vragen bij het criterium communicatiewaarde van het jaarverslag zijn ingrijpend veranderd om hiermee meer duidelijkheid en transparantie te creëren over de toetsing van de communicatiewaarde.
• Diverse vragen kenden overlappingen die verwijderd zijn danwel geïntegreerd met reeds bestaande vragen. Tevens is bij diverse vragen een verduidelijking van de vraag opgenomen.
• Onder doelstelling, strategie en beleid is een extra vraag opgenomen over het toelichten van de klanttevredenheid van belanghebbenden/afnemers. Deze vraag is gericht op het verkrijgen van inzicht in hoe afnemers of belanghebbenden de organisatie beoordelen en welke leer- en verbeterpunten dit voor de organisatie oplevert.
• De vraag naar de verantwoordingsverklaring onder governance kende overlappingen met reeds bestaande vragen die de kernpunten van de verantwoordingsverklaring raken (scheiden van besturen en toezichthouden, optimale besteding van middelen, optimale communicatie met belanghebbenden). Om overlap te voorkomen is de specifieke vraag naar de verantwoordingsverklaring beperkt tot een compliance vraag om te toetsen of organisatie met een CBF-keurmerk een verantwoordingsverklaring heeft opgenomen (ja/nee vraag).
• Onder de niet-financiële resultaten zijn de vragen naar impact op milieu, mensen en maatschappij samengevoegd in een vraag over het beleid van de organisatie ten aanzien van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.

De aanpassingen van de criteria hebben plaatsgevonden in samenspraak met een klankbordgroep van VFI-leden. Voor een volgend jaar wil De Transparant Prijs in samenwerking met de VFI nader kijken naar een verdere vereenvoudiging van de criteria. Tevens zal onderzoek gedaan worden naar een aansluiting van criteria op het Global Reporting Initiative voor NGO's en in overleg met de VFI leden te komen tot een verdieping van de vragen met betrekking tot de toegevoegde waarde, het onderscheidend vermogen en impact. Voor deze vragen kan een concretisering plaatsvinden.

6. Thema voor prijsuitreiking: impact van bestedingen

De prijsuitreiking van vorig jaar stond in het thema van de economische crisis. Aan de hand van een paneldebat en een Motivaction onderzoek naar de impact van de crisis op goede doelen kreeg de prijsuitreiking een stevige inhoudelijke vulling die ook veel media aandacht heeft gekregen. 
De jury heeft besloten om voor de komende prijsuitreiking het thema "impact van bestedingen" te kiezen. Het thema raakt de kern van goede doelen en sluit goed aan op de actualiteit van o.a. de ramp in Haïti, het WRR rapport over de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking. Veel instellingen worstelen met het concreet maken van hun impact, niet door te schieten in bureaucratische meetsystemen van schijnzekerheden en tegelijk wel zichtbaar maken wat het effect is van de activiteiten. Tegelijk verwacht het publiek dat de donaties effectief en efficiënt besteed worden, waardoor al snel een verwachtingskloof bestaat tussen de verwachting die het publiek heeft en hetgeen goede doelenorganisaties waar (kunnen) maken.
De Transparant Prijs zal in aanloop naar de prijsuitreiking onderzoek doen en de resultaten tijdens de prijsuitreiking bekend maken. Ook zal bij de screening van de jaarverslagen specifiek worden gelet op good practices met betrekking tot de impact. 
De prijsuitreiking is dit jaar op woensdagmiddag 13 oktober in De Nieuwe Kerk in Den Haag.

7. Deelnemers worden ingedeeld in klassen: "koplopers, achtervolgers, peloton, achterblijvers en bezemwagen" en scores deelnemers worden openbaar gemaakt

Daarnaast wil de jury benadrukken dat de aandacht van De Transparant Prijs niet alleen naar de winnaar moet uitgaan. Uiteraard verdient een winnaar het om aandacht te krijgen en volop in het zonnetje gezet te worden. Belangrijker is dat transparantie een thema is dat de gehele sector raakt. Om deze reden worden alle deelnemers ingedeeld in "klassen": koplopers, achtervolgers, peloton, achterblijvers en bezemwagen. 
Door deze indeling, die overigens ook bij de Transparantiebenchmark van het Ministerie van Economische Zaken in het bedrijfsleven gebruikt wordt, ontstaat meer inzicht in groepen van deelnemers en kunnen instellingen in hun eigen communicatie aangeven als ze bijvoorbeeld tot de kopgroep behoren. 
Tevens zullen de eindscores van de deelnemers openbaar worden gemaakt middels overzichten in het jaarlijkse kerngegevensrapport dat bij de prijsuitreiking publiek wordt gemaakt en tevens op de website zal worden geplaatst.